Bu alana Reklam Ver...

Teknoloji

Telefon ilk olarak telgraf sistemine benzer iki baglanti üzerinden konusulacak sekilde kullanilmaya baslanmistir. Çogu defa bir baglanti demir tel, diger baglanti ise toprak oldugu için yitimler fazla ve sesler karisik olarak isitiliyordu. Bakir alasimlarinin gelismesiyle tel sayisi arttirildi. Konusma sayilari arttikça baglantilar yetismemeye basladi. 1886 yilinda tek devreden degisik frekanslarla ses gönderen bir aygit (multiplex) devresi yapildi. Uzun hatlara konulan yükselticilerle kayiplar giderildi.

Telefonda büyük adim, operatör kullanmaksizin yapilan otomatik konusmalardir. 1891 yilinda gelistirilen Strowger otomatik arayiciyla araya operatör girmeden aboneler birbirine baglanabilmistir. Bu düzenek 1920 yilinda Bell düzenegi olarak gelistirilmistir. 1948 yilindan sonra ise transistörün sahneye çikmasiyla elektromanyetik röle sistemler yerini, elektronik devrelere birakmistir. Elektronik arayici sistem ilk olarak 1965 yilinda ABD'de servise konulmustur.

Telefonda atilan diger büyük adim da, uzak mesafe konusmalarinda yüksek frekansli radyo yayinlarindan yararlanilmasidir. 150-300 km araliklarla yer alan röle istasyonlari konusmalari koaks kablolardan ve havadan elektromanyetik yayin seklinde iletmektedir. Frekans yükseldikçe tek baglanti üzerinden konusma kanal sayisi da yükselmektedir. Böyle bir sistemle iki röle istasyonu arasinda ayni anda 3600 konusma yapmak olasidir.

Bu gelismeyi uydular araciligiyla yapilan konusmalar izlemistir.

Anakaralar arasi telefon konusmalari 1915 yilinda baslamistir. Ilk konusma Paris'le ABD'de Arlington arasinda yapilmistir. Anakaralar arasi telefon konusmalarinda güçlü radyo alici vericileri kullaniliyordu. Iyonosferin etkisi konusmalari zorlastirdigi için sualti kablolari kullanilmaya baslandi. Ilk sualti kablosuyla telefon görüsmeleri 1950 yilinda Florida ile Havana arasinda 185 km'lik uzaklikta yapildi. Sonuç doyurucu oldugu için 1956 yilinda New York ile Londra arasina ayni düzenek kuruldu.

Uydu araciligiyla anakaralar arasi ilk telefon konusmalari 1960 yilinda basladi. Echo 1 isimli uyduyla ABD'nin dogu yakasi ile bati yakasi arasinda telefon baglantisi saglaninca bunu Telstar I, Telstar 2 ve diger uydular izledi. Bugün uydularin devreye girmesiyle gemi ya da uçaklarla otomatik telefon konusmasi yapilabilmektedir. 1985 yilinda uzay mekigi Discovery'nin yörüngeye koydugu uydulardan biri ayni anda 20.000 konusma yapabilmeye olanak verecek sigadadir.

Türkiye'de ilk telefon

Türkiye'de ilk telefon 1908 senesinde uygulanmaya baslandi. Kadiköy ve Beyoglu santrallari 1911 senesinde hizmete açildi. Ilk otomatik telefon santrali 1926 senesinde Ankara'da kuruldu. Ardindan diger il merkezlerinde de telefon santrallari kurulmaya baslandi. Kisa bir süre sonra kurulan santrallar araciligiyla bütün iller arasi telefon haberlesmesi baslamis oldu. PTT'nin 1970'lerden sonra yaptigi çalismalarla telefon, Türkiye'de geç olmakla beraber, süratle yayilmaya basladi.

Türkiye'nin milletlerarasi telefon santrali Istanbul'daki Tahtakale Telefon Santralidir. Bu santralin diger milletlerarasi telefon santrallariyla irtibati 1985 senesi itibariyla alti yoldan olmaktadir. Bunlar:

1. Edirne (Bulgaristan) hatti,
2. Izmir (Yunanistan) hatti,
3. Antalya (Italya) hatti,
4. Iskenderun (Suriye) hatti,
5. Diyarbakir (Irak) hatti,
6. Ankara (Uydu) hatti.

Diyarbakir'dan Bagdat'la görüsecek bir abone önce Tahtakaleyle irtibatlanir daha sonra Diyarbakir radyolinkiyle Bagdat'a ulasir. Ileriki senelerde uzaya gönderilecek Türk uydulariyla (Türk-Sat) milletlerarasi santral hatlarinda artis beklenmektedir (1994).

Teknik

Telefon nasil çalisir: Bir elektrik devresi üzerinden bir telefon konusmasinin yapilmasi sirasinda meydana gelen olaylar söylece siralanabilir:

1. Ses enerjisi mekanik enerjiye dönüsür.
2. Mekanik enerji elektrik enerjisine dönüsür.
3. Elektrik enerjisi nakledilir.
4. Karsi tarafta elektrik enerjisi manyetik enerjiye dönüsür.
5. Manyetik enerji mekanik enerjiye dönüsür.
6. Mekanik enerji ses enerjisine dönüsür.

Elektrik titresimlerinin iletkenlerdeki yayilma hizi esas titresimlerinin havadaki yayilma hizindan birkaç yüz bin kere daha fazla oldugundan (200-300 bin km/sn mertebesinde) telefon ile konusanlar, aradaki uzakliga ragmen, karsi karsiya bulunuyorlarmis hissine sahiptirler. Telefon sistemi üç ana görev yapar. Iki abone arasinda konusma irtibatini saglar ve aboneler arasinda çagirma, mesgul çevirme, ses sinyalleri üretir. Otomatik olmayan manyetolu telefonlarda bu islemler elle yapilir.

Bir telefon aletinde bulunan belli basli parçalar sunlardir:

1. Ses alici (mikrofon),
2. Mikrofon akim kaynagi,
3. Ses verici (kulaklik),
4. Çagirma ve çagrilma düzenleri,
5. Devre açip kapayicilar, anahtarlar,
6. Çagirma kadrani.

Manuel ve otomatik santrallara bagli telefon aletleri birbirinden farklidir. Herbirinde yukardaki parçalarin bazilari bulunur. Telefonun ahizesi sesi elektrik enerjisine ve elektrik enerjisini de sese çevirir. Otomatik telefon cihazinda ahize kaldirildiginda devreyi açan bir anahtar ve ön tarafta numaratörü mevcuttur. Telefon ahizesi kaldirilinca telefonla santral arasinda elektrik devresi kurulur. Ahizeden ton sesi duyulur. Numaratörden, mesela 6 rakami çevrilince elektrik devresi alti defa açilip kapanmis olur. Elektrik devresindeki açilip kapanmalar sinyal olarak santralda devreler vasitasiyle sayilir.

Muhaberenin konusma seklinde olmasi sart degildir. Lokal santrallara konulan bilgisayarlar gönderilen sinyal cinsine göre seçim yaparak dagitimi analog telefon, sayisal telefon, faksimile, teleks, televizyon bilgi islem sekillerinde terminallere ulastirir. Böylece telefon konusmalari yaninda televizyon, faksimil resim ve yazi, teleks, bilgisayar islemleri de çok süratli ve kaliteli olarak yürütülür.

Muhabere hatlari: Muhabere (haberlesme) imkanlari çok çesitlidir. Bunlar:

1. Iki telli analog radyo sinyal hatti (1 konusma).
2. Anolog radyo röle link hatti (30 konusma).
3. Sayisal radyo röle link hatti (1920 konusma).
4. Çok kollu koaksiyel kablo hatti (7680 konusma).
5. Fiberoptik kablo hatti (10.000 konusma ve üstü).
6. Muhabere uydular hatti (20.000 konusma).

Iki telli konusma devreleri uzak mesafelerde kayiplar çok arttigi ve kanal sayisi sinirli oldugu için sehir içi dagitim sistemi disinda kullanilmaz. Muhabere sistemleri radyo yayinlarindan istifadeyle kapasite ve kalite yönünden çok gelismistir. Telefon konusmalari hem dogrudan analog sinyal olarak hem de bu analog sinyalin sayisal sinyal haline çevrilmesinden sonra yayinlanarak yapilabilmektedir. Analog sinyal de yanki problemi ve sinyal gürültü seviyesi yüksek oldugu için terk edilmis sayisal sinyal sistemine geçilmistir.

Sayisal sinyal sistemlerinde, analog sinyal dilimlere bölünerek düzgün palslara ayrilir. Bu palslar daha sonra kodlanarak verici anteninden '0', '1' sayisal yayin olarak gönderilir. Kodlanma islemi her konusma için ayri ayri yapilabildigi için bir antenden ayni anda binlerce sayida konusma palslar halinde yayinlanabilir. Alici telefon, istasyondan alinan bu binlerce yayin tekrar kod çözücüde çözümlenerek, odyo sinyal haline çevrilerek santral mantik devresinden geçerek abonelere ulasir. Kodlanmis palslar antenden yayinlanabildigi gibi koaksiyel kablolardan da gönderilebilir. Koaksiyel kablolarda kayiplar çok azalir. Koaksiyel kablo yerine bundan daha süratli yüksek kapasiteli ve kayip orani çok düsük optik fiber kablolar da kullanilabilir. Optik fiber sisteminde kodlanmis sayisal sinyaller optik sinyallere çevrilerek gönderilir. Karsi santralde optik sinyaller önce elektronik sinyallere daha sonra da odyo analog sinyale çevrilerek lokal santral mantik devresinden abonelere ulastirilir.

Iki telli muhabere sisteminde ayni anda bir konusma yapilir. Halbuki pals kod modüleli sayisal radyo link muhabere sisteminde 30 kanal mevcuttur. Koaks kablolu sayisal radyo link muhabere sistemiyse en az saniyede 30 megabit bilgi gönderme kapasitesine sahip olup, 1920 kanallidir. 1985 senesinde F. Almanya'da hizmete girmis olan böyle bir sistem saniyede 565 mbit kapasiteye; bir baska ifadeyle ayni anda 7680 konusma veya bilgi aktarmaya müsaittir. Fiberoptik sistemler 140 mbit/saniye ve daha yukari kapasitede görev yapmaktadir. Fiberoptik muhabere sistemi kapasite yüksekligi, montaj kolayligi, bakim istememesi, yüksek kaliteli bilgi göndermesiyle mevcut sistemlerin en mükemmelidir.

Özet olarak telefon santrallarinin isimleri sunlardir: Elektromekanik telefon santrali, elektronik telefon santrali, otomatik telefon santrali, sehirlerarasi telefon santrali, transit telefon santrali, yarielektronik telefon santrali, yariotomatik telefon santrali, mahalli (yerel) telefon santrali... olmak üzere çesitleri vardir (1994).

Telefonun tatbikatta sagladigi en büyük fayda muhaberenin süratli bir sekilde yapilmasidir. Fiberoptik, koaksiyel kablo ve elektromanyetik yollarla uydulardan yansitilarak yapilan telefon görüsmeleri dünyanin her kösesini birbirine baglamistir. Telefon sistemlerinin kanal kapasiteleri her geçen gün artmaktadir. Kanal sayisinda artislar telefonu daha da pratik bir hale sokmaktadir. Telekomünikasyon arasindaki önemli gelismelerden biri de, telsiz telefonun ortaya çikmasidir. Kisa dalga radyo alici-vericilerin normal telefon sistemine baglamasiyla hareket halinde telefonla konusma imkani ortaya çikmistir. Bu sistemle bölgeler arasi kesintisiz baglanti oldugu gibi, çok uzun menzilli yolculuklar yapan bile istedigi yeri aninda arayabilir.

Telefon teknolojisinde son gelismeler ve GSM

Yirmi birinci yüzyila yaklastigimiz su günlerde, teknoloji gelismislik-iletisim ve bilgi birbirlerinden ayrilmaz parçalar oldu. Bugün iletisim çagin gerisinde degil, hep bir adim önünde gitmektedir. Hücresel mobil servisleri; Serbest format yazinizi buraya yazinizatakanbaslarindan bu yana, hareket halindeki insanlarin haberlesme ihtiyaçlarini gidermeye çalismistir. Geçen 10 yillik sürede hücresel telefonlar, otomobillerden baslayarak, diger tip tasitlarda da kullanilabilecek sekilde gelismis ve sonunda da tasinabilir (cep telefonu) bir özellige kavusmustur.

Haberlesme alaninda her geçen gün daha da artan gereksinimler, alabildigince çok haberlesme servisini içine aldi ve kitlelerin bulunduklari cografi dagilim bölgelerinden bagimsiz olarak bu servislere ulasmalarini saglayacak merkezi bir hücresel mobil haberlesme sebekesinin kullanilmasina ortam hazirlamis ve bunun sonucunda da GSM (Ing: Global System for Mobile Communication) dogmustur.

Bugüne kadar hücresel bir mobil haberlesme sebekesi kurulurken veya sigasi arttirilirken, analog sebekelerin kullanilmasindan dolayi frekans ve hücre planlamalarinda birçok güçlükler çikiyordu. GSM frekans problemlerini, hücre ve kanal planlamalarindaki zorluklari ortadan kaldirmaktadir.

Mobil telefon kullanimini en üst düzeye ulastiran GSM, sayisiz üstünlük ve olanaklari bir arada sunmaktadir. Bu yeni sistemle agirligi 200-250 grama kadar düsen cep telefonlari ile net bir sekilde sadece Türkiye sinirlari içinde degil, bütün Avrupa'da rahatça ve ses yitimi olmadan konusma yapilabilmektedir. GSM sistemi, her türlü ilerlemeye açik olarak gelistirilmistir. Uygulanmak istenen her türlü yenilikler (kisa mesaj, faks, telfoto... vs.) çok basit, hizli programlama teknigiyle cep telefonuna aktarilabilecek. GSM teknolojisi, düsük güç çikisli cihazlarin kullanimini sagladigi için cep telefonlari ile uzun süre konusma yapmak olasi olabilecektir.

Bir GSM abonesi, yerlesik analog hücresel sebekelerden farkli olarak kendi terminallerini bütün Avrupa devletlerinde kullanabilecektir. Ayni zamanda GSM sebekesi, abonelerin devamli degisen ortamlarinin kaydini tutarak, gelen çagri mesajlarini otomatik olarak cografi bölgelere aktarabilecektir ve yönlendirebilecektir. Sistem abone numaralari SIM (Subscriber Identity Module) adli kredi karti ebadinda, kisinin cüzdaninda tasiyabilecegi büyüklükteki kartlara programlaniyor. Ayrica Plug-in olarak adlandirilan daha küçük boyutlarda bir kart daha kullanilmaktadir. Bununla birlikte her abonenin kendisi için özel tanimlanmis özel kimlik numarasi olan PIN (Personal Identity Number)i girmesi kosuluyla mobil telefonlardan konusma yapilabilecektir. Bu sistemle hiç kimse bir baskasinin SIM kartini kullanamayacaktir.

Kullanilacak Smart Card teknolojisiyle aboneye ait bütün bilgiler, bu abone kartina toplandigindan, yurtdisina çikan bir abone, artik yaninda telefon aygiti (cep telefonu) tasimak zorunda kalmayacaktir. Her yerde, kendi adina kayitli SIM karti ile bir el (cep) telefonu kiralayip istedigi görüsmeyi yapabilecektir.

Türkiye'de de GSM'nin alt yapi çalismalari olanca hiziyla devam etmektedir. GSM projesi ilk bes yil içinde Türkiye'nin bütün illerinde sistem agini kuracaktir.

Bu sistem, otomobilimizde faks çekme, telekonferans düzenleme, çagri gönderme, borsayi takip edebilme, nerede olursa olsun saglikli ve parazitsiz telefon edebilme, veri gönderebilme, ... vs. birçok kolayliklari olacaktir.

Sonuç olarak haberlesme alaninda GSM sistemi, serbest bilgi dolasimini saglayacaktir.

Bu gelismeyle birlikte görüntülü telefon, konusma ve görüntüyü ayni anda aktaran sistem de artik yayginlasma asamasindadir. Görüntülü telefon 1964 yilinda ilk önce ABD'de yapilmaya baslamistir. Buna ragmen görüntülü telefon sistemi hala gerekli pazara ulasamamistir.

Türkiye'de de görüntülü telefon çalismalari ciddi bir sekilde 1994 yilinda baslamistir. 2000'li yillarda ise artik 'Görüntülü Cep Telefonlari' yillari olacaktir. Telefon, teknolojinin insanliga sundugu en yararli araçlardan birisidir.

GSM sisteminin yaninda çoklu ortama hitap edebilen UMTS sistemi bütün dünyada yerini almaya baslamistir. Uzun vadede UMTS in GSM (900/1800) sistemlerinin yerine geçecegi.